Recensie Edwin Fagel op 'De Recensent'.

• Titel: Tot alles goed strak staat
• Auteur: Jane Leusink
• Uitgeverij: Kleine Uil
• ISBN: 978-94-91065-05-7
• Datum bespreking: 6 januar 2012

Talige constructies

wij openden die ochtend onze ogen gaapten wreven
zon tussen onze zorgvuldige woorden: dit is bij uitstek
de plaats waar onze verbeelding tot een vorm kan uitrijpen
(p.26)
De bundels van Jane Leusink zijn gemaakt uit taal en verbeelding. De wereld buiten de poëzie levert het materiaal voor die poëtische wereld uit taal en verbeelding. Dit gaat natuurlijk op voor (vrijwel) alle poëzie, maar zelden wordt dit zo expliciet onder woorden gebracht als in bijvoorbeeld bovenstaand citaat.
Leusink gebruikt in haar taal een heel gevarieerd palet aan tonen, aan stemmingen, aan observaties, aan vondsten. Haar taal is veelvormig. De veelheid ervan is overweldigend en door de veelal barokke regels zou je ten onrechte de indruk kunnen krijgen dat het vooral spierballenvertoon is. Maar neem een (veelzeggende) titel als ‘Tegenwoordig trek ik er in woorden op uit’, met regels als:
een vrouw tuurt naar je omtrek haar handen bladeren
dat ben jij zegt ze ik wil alles van je ontdekken
alsof je niet dood bent dat is de eerste gift van het woord
in het boek ik sla de bladzijden om naar achteren
en je ligt voor het grijpen daar en daar
junioren E werd kampioen dat jaar
ik stond voor het eerst langs de lijn te juichen
(p. 37)
Als dat geen persoonlijke regels zijn. Net als in Leusinks vorige bundel, Er is weinig aan de lente veranderd (2008), speelt rouw in deze bundel op een onnadrukkelijke manier een hoofdrol. Er staan verschillende gedichten in die als ‘in memoriam’ zijn geschreven (opvallend is het gedicht voor Fritzi Harmsen van Beek, in een taal die aan dat van Van Beek zelf doet denken). Ook wordt in verschillende gedichten de dood van een kat beschreven, en regels als bovenstaand lijken op de dood van een geliefde te wijzen.
Zowel Leusinks vorige bundel als deze nieuwe hebben een titel die zowel mismoedig als optimistisch opgevat kan worden, en ze hebben ook een vergelijkbare vormgeving. Maar bij de titel van haar nieuwste bundel moet ik toch vooral aan laarzen denken. Aan spijkers en hamers. Aan touw. Aan samengeknepen ogen. Aan waterpassen, losjes gehanteerd met een sigaret die tussen de lippen bungelt. Goed aantrekken nu, jongens. Tot alles goed strak staat. Maar wat is dat ‘alles’? Letterlijk: alles? Of zijn het toch zeilen om mee weg te varen? Of moeten we de titel meer talig opvatten en gaat het erom de regels strak te zetten?
De anekdote prevaleert in de gedichten van Leusink nergens boven de taal. De gedichten blijven, nadrukkelijk en expliciet, talige constructies. Dat wordt bijvoorbeeld benadrukt in de gedichten uit de afdeling ‘Tot alles goed strak staat’. Een reeks over familie, het verleden en het bestaan als dichter. De cursieve regels, die als een soort motto onder de titels staan, vormen een naadloze verbinding tussen de titels en de ‘normale’ regels:

Wat dacht je dan ik hou
nu eenmaal van dingen je weet wel
te kleine potloodjes die niet meer geslepen gestreepte
bloesjes met één knoopje eraf kopjes zonder oortjes
en andersom stoelen die hoognodig gemat
het op orde houden van spulletjes
en familieleden daar hou ik het allermeest van
de antieke Thonetschommelstoel van oma Jet
(de opkoper stond erbij te juichen)
en oma Jet
ik zie waar ze zat
aan de kuil in de biezen
(p. 39)
En net als in eerdere bundels bevat Tot alles goed strak staat pantoens, de Maleisische versvorm met een strakke vorm waar Leusink steeds bijzondere gedichten mee weet te maken. Zo veelvormig haar regels zijn, zo veelvormig zijn ook de gedichten als geheel. En zo veelvormig zijn haar bundels als geheel. Want ook deze is weer strak gecomponeerd, hetgeen in deze bundel wordt benadrukt doordat alle afdelingen, bestaande uit telkens drie gedichten, worden samengebonden door een overkoepelende reeks met als titel ‘Het gedicht is een werkwoord’.
Hoe divers ook, de gedichten hebben altijd nadrukkelijk een vorm en altijd wordt daar de aandacht op gevestigd. Natuurlijk zijn uiteindelijk alle gedichten constructies. Maar ik geloof dat dit geconstrueerde juist bij Leusink van wezenlijk belang is. De wereld buiten het gedicht speelt een belangrijke rol in het gedicht. Maar uiteindelijk heeft die wereld geen zeggenschap over wat er in de wereld van het gedicht gebeurt. Leusink bouwt in taal haar persoonlijke schip. Tot alles goed strak staat en de muze er de regels in kan blazen:
iemand zegt: mevrouwtje je zit met je Groningse bril
aan het stamtafeltje hebt behoefte aan een liefdevolle
maar flexibele plek voorzien van internetverbindingen
en eenvoudige kantoorvoorzieningen waar je durf
met behoedzaamheid kunt mixen verlegenheid
met vastberadenheid, let op nu gaat het out of the box
zodat bomen massaal in blad kunnen alles kruipen
vliegen boeien gaat de houtduif nestelt de zwaluw
metselt, iemand zegt: mevrouwtje je kletst de borreltafel vol
waar het op aankomt kijk op het moment dat ze
het minst wordt verwacht staat daar Erato of welke
muze dan ook het over deze boeg te gooien.
(p. 45)
In haar vierde bundel bouwt Leusink verder aan wat verdacht veel op een eigen, eigenzinnig en veelvormig bouwwerk van taal begint te lijken. Een indrukwekkend bouwwerk waarbinnen de bezoekers hun ogen uit kunnen kijken.
Edwin Fagel
Lees ook:
Jane Leusink - Er is weinig aan de lente veranderd

Mos en gladde paadjes revisited

Lees en huiver (waar had men het over), maar zie de commentaren en oordeel...een tijdsdocument?

http://poezierapport.blogspot.com/2006/06/mos-en-gladde-paadjes-jane-leusink.html

Koppermaandag

Vandaag is het Koppermaandag. Met de stadsdichter van Groningen, Stefan Nieuwenhuis, gaat een achttal Groningse dichters, waaronder Aly Freije en ikzelf, naar het Grafisch Centrum teneinde daar het jaarlijkse Kopperfeest met de drukkers te vieren. We zijn uitgenodigd om voor het Gronings Ontzet op 28 augustus aanstaande een gedicht te schrijven, dat grafici en margedrukkers gaan vormgeven en in een 'Kunstmap' gaan uitbrengen. De presentatie is op 28 augustus. Vanavond geven we aan de Warmoesstraat acte de presence met het voorlezen van een gedicht.

Groninger Kroon

Voor de kunstenaarssociëteit de Groninger Kroon geef ik aanstaande woensdag (16 november) een lezing over een aantal gedichten uit Tot alles goed strak staat. Verder aandacht voor de gedichten uit eerdere bundels.

Thema: hoe lees je een gedicht oftewel: hoe krijg je een gedicht eigenlijk open?

Plaats: café Hammingh in Garnwerd, aanvang 20.00 uur.

Teunis Bunt over 'Tot alles goed strak staat'.

In de gedichten van Jane Leusink is altijd veel te beleven. Meestal geven ze zich niet zomaar prijs. Je moet ze langzaam lezen, in je hoofd de mogelijke interpunctie invullen en dan voel je al wel wat de onderlaag van het gedicht is. Daarna moet je zo´n gedicht meestal nog een paar keer lezen en dan opent het zich.
De gedichten zijn fraai van taal, waarbij Leusink gemakkelijk wisselt van register. Vaak heb ik de neiging zinnen aan te strepen, omdat ze me treffen. ´Toen het ging kraken in de structuren´ begint met: ‘Wij openden die ochtend onze ogen gaapten wreven / zon tussen onze zorgvuldige woorden’.

Het is een eenvoudige zin, die verbazend effectief is. Na het openen van de ogen en het gapen, komt het wrijven, waarbij je automatisch denkt aan de slaap die uit de ogen wordt gewreven. Leusink hoeft dat niet eens meer te noemen en gaat meteen naar de zon.

Ik zie al voor me wat voor ochtend dat is. Twee mensen die naast elkaar wakker worden en ze zien meteen de zon. Maar er zijn ook ‘zorgvuldige woorden’. Woorden die je niet zomaar uitspreekt, dus. Omdat je op je woorden moet letten of omdat er moeilijk woorden te vinden zijn voor wat je wilt zeggen. Maar daar is de zon tussen gewreven en dat is dus altijd aangenaam.

Nog in dezelfde strofe:

‘zover we kijken maakt niets het landschap eenzaam
de verte is overal even ver
wij zijn de eersten’

Daarna zwaait het gedicht van de wij-vorm naar de zij-vorm. In het begin zijn er nog ‘vruchtbare vrouwen waaruit roze kinderen stroomden / het spelen met snorrebotjes hellebaardjes bikkels / hopsasa speelman laten we dansen!’

Aan het eind van het gedicht is het anders:

‘het werd hersteltijd baggertijd grondverzet
mors en vertroebeling maakten vormloos landschap
ontdane wierde kaal meidoornverdriet
en wij in die eeuwige wind gekleefd

die nacht, wij snoven de aarde – wilden dicht
bij onze onrustige doden zijn – groeven ten slotte
het graf voor onszelf, wachtten
een ademloos wachten begon’

Dat vormloze landschap, met die eeuwige wind is voor mijn gevoel een stuk minder aangenaam dan het landschap dat door niets eenzaam gemaakt wordt en waarin je je als de eerste mens voelt.

Maar dat dicht bij je doden zijn, ook al zijn ze onrustig, dat heeft iets intiems. Het wachten is ademloos, niet alleen omdat de dood nu eenmaal ademloos is, maar ook omdat er zoveel te verwachten is.

Er staat nog veel meer in ‘Toen het ging kraken in de structuren’ (het gedicht vult bijna twee pagina’s) en je kunt er lekker lang op kauwen.

Laat ik besluiten met een gedicht over het breken van een arm. Het eindigt met een ironische zin, zoals er zoveel staan in de gedichten van Leusink. Ik moest er bij dit gedicht om grinniken en die verse plag in de eerste strofe beviel me ook uitermate goed. Dat bedje van vlammende pijn verraadt het restaurantverleden van Leusink.

Een huis steekt op als de noordenwind

Ik zie de pas ontgonnen grond onder mijn voeten
voor het eerst bewegen: te klein plekje
onder aan die te steile trap
ben ik de verse plag die in de akker past?

de arm paste niet en brak als de kaprijpe tak van de lariks
je hoorde het kraken nog dagen later
je voelde het golven van kapotte opperarmbeenbotten
je zag het ontspringen van regenbogen
(zeezieke zee op een kleurrijk bedje van vlammende pijn)

was ik ontarmd en brakerig bang
moesten de vrienden komen extra sleutels
yoghurt muesli en banaan mijn trouwe hond
moest uit logeren gaan de katten bleven liever
(hun oude haren vielen lelijk uit)

materie slaat je het lichaam in, de spiegel
voor je mond beslaat van schaamte: heb ik
of ben ik arm? een woord verkent een hoofd

na zes jaar zen en yoga viel het vallen stevig tegen.

Kopen dus die bundel. Eerst voor jezelf en daarna voor een ander. En nog weer later alle andere bundels van Leusink, voor zover ze nog te krijgen zijn. Geniet!



http://teunisbunt.blogspot.com/

Recensie Bouke Vlierhuis op Hanta http://www.hanta .nl: 'Tot alles goed strak staat'

Zomerpoëzie (1): De Crée, Goudeseune, Leusink en de huisdichters van de RuG


18/07/2011
door Bouke Vlierhuis
Gepubliceerd in poëzierecensies

Wat is een mooiere manier om de zomer door te komen dan met een stapel dichtbundels? Hanta heeft er nog wel een paar en brengt dus vanaf nu in drie afleveringen Hanta Zomerpoëzie. In deze eerste aflevering: Marleen de Crée, Koenraad Goudeseune, Jane Leusink en de eerste tien huisdichters van de Rijksuniversiteit Groningen.

Het is niet de lava van De Crée is weer zo’n prachtig uitgevoerd exemplaar zoals alleen Uitgeverij P. ze kan
maken. Een dun boekje (30 gedichten) in een bijna-vierkant formaat, gedrukt op dik glanzend papier en geïllustreerd met vervreemdende close-ups van gestolde lava.

Het cliché dat Vlaamse poëzie emotioneler en barokker is dan Nederlandse gaat ook nu weer op. Zo sterk zelfs dat ik, Hollander, vind dat het er wel een beetje dik bovenop ligt. Vooral de donkere, onheilspellende natuurbeschrijvingen, met een hoofdrol voor de wind, zijn wat veel van het goede. Al op de eerste paar pagina’s komen we wind tegen die ‘naar de laatste dag’ ruikt en ‘een lage wind’ die ‘onrust in de takken’ brengt. In ‘Nul-uur’ lezen we: ‘wolkenplooien hangen tussen de heuvels. / lucht betwist het bos. hier en daar / drupt een flard tussen de stammen. / zwijgen rekt zich als een luie deken.’

Het is mooi, maar het geeft, ook door het gebruik van al die punten, heel weinig lucht. ‘De honden van de nacht’, ‘brandend zielvuur’, ‘vlinders van slapeloosheid’, ze maken van Het is niet de lava een loodzware bundel.

‘De laatste poète maudit van Nederland’ noemt uitgeverij Atlas Koenraad Goudeseune. Het zal wel, en hij heeft zeker zijn momenten, maar over het algemeen vind ik zijn poëzie behoorlijk aan de flauwe kant. Dichters na mij is daarop geen uitzondering. Het gedicht ‘Mijn avonden’ (dat, zoals veel gedichten uit deze bundel, ook op het weblog van de dichter te lezen is) deed mij in mijn notitieboekje zelfs de uitroep ‘Aargh’ noteren, een eer die tot nu toe slechts Karel ten Haaf te beurt was gevallen.

Goudeseune schrijft af en toe best een aardig gedicht, maar zelfs dan heeft hij de behoefte om alles met een flauwe punchline weer te verpesten. Of door bijvoorbeeld aan te komen met ‘iemand die diep in de jungle leeft en geen tamtam maakt’. Hij sluit de bundel af met ‘De definitie van poëzie’. Oordeel zelf:

De definitie van poëzie

Is een bouwvakker die niet fluit naar een mooie vrouw
een soort dichter?
Gesteld dat hij die vrouw werkelijk mooi vindt,
fluiten kan en niet neerkijkt op fluiten naar mooie vrouwen.

Is een gedicht een mooie vrouw die door een bouwvakker
niet wordt nagefloten?
Gesteld dat ze werkelijk mooi is
en niet zou neerkijken op fluitende bouwvakkers.

Maak je een keuze of laat je je niet tot een keuze verleiden
als je een gedicht wil schrijven?
Loop je rond met grootse plannen
of hou je mooi zijn voor bekeken?

Ook Atlas maakt trouwens altijd hele mooie boekjes. Iets bescheidener vormgegeven dan die van P., maar consequent heel erg mooi.

Goed strak, dat is de opzet van Tot alles goed strak staat van Jane Leusink zeker. Het achtdelig gedicht ‘Het
gedicht is een werkwoord’ fungeert als rode draad. Ieder deel wordt gevolgd door drie gedichten die thematisch sterk verwant zijn. Acht minibundeltjes zijn het bijna, aan elkaar geregen tot een geheel, dat dan weer wordt ingeleid met een kort gedichtje over een appelboom en een kroeg. Ik weet niet wat ik daarvan moet denken. Van de meeste andere gedichten ook niet. Vooral ‘Het gedicht is een werkwoord’ is cryptisch en donker, weinig vrijblijvend en zeker niet ontspannen, maar mijn belangstelling is onmiddellijk gewekt: ‘Vandaag zijn wij kneedbare zinnen die / kieren forceren voor wat ook of ooit: / voor het hele idee van mixen wat boeide / de herrie bewerken, het gras snoeihard aan’.

Het is duidelijk dat Leusink – naast andere thema’s: de liefde, het moderne leven, de ontluikende vrouwelijkheid met de bijbehorende zoekende erotiek (die vaak op een of andere manier met paarden verbonden wordt) – ook een poëticale boodschap heeft. Maar ook die is niet makkelijk te ontcijferen. De rode lijn lijkt echter te zijn (‘het gedicht’ is tenslotte ‘een werkwoord’) dat dichten ploeteren is.

Het ploeteren heeft de, ondanks haar Buddingh’-prijs een beetje ondergewaardeerde, Leusink een mooie, strak gecomponeerde bundel opgeleverd.

Poëzie tijdens Bommen Berend

Datum: za 27-08-2011, vanaf 12 uur
Locatie:Turftorenstraat, Groningen

Zestien dichters en een grote groep kinderen uit Gorecht-West in Hoogezand zullen acte de présence geven tijdens de festiviteiten rond het Gronings Ontzet op zaterdag 27 augustus.

Tussen 12 en 17 uur dragen de volgende dichters hun poëzie voor op de speciale lokatie op het pleintje aan de Turftorenstraat: Rik Andreae, Jane Leusink, Joost Oomen, Emiel Matulewicz, Ronald Ohlsen, Karel ten Haaf, Sjoerd Jeroen Moenandar, Renée Luth, Robert Prijs, Freda Kamphuis, Daniël Dee, Sacha Landkroon, Paul Borggreve, Anneke Claus, Arjen Nolles en André Degen.